รักษ์สุขภาพ - ตอนที่ 62 การฝึกสติเพื่อรักษาโรค (2)

  • โดย ดร. วิทยา มานะวาณิชเจริญ
  • 1 เมษายน 2569
  • Tweet

2. วิวัฒนาการของการบำบัดด้วยสติในทางการแพทย์

การนำสติมาใช้ในทางการแพทย์เริ่มต้นอย่างเป็นระบบในทศวรรษที่ 1970 โดยศาสตราจารย์ Jon Kabat-Zinn ซึ่งพัฒนาโปรแกรมการลดความเครียดด้วยสติ (Mindfulness-based stress reduction: MBSR) ที่โรงพยาบาล University of Massachusetts เพื่อช่วยผู้ป่วยที่มีความเจ็บปวดเรื้อรังและความเครียดสูง ต่อมาได้มีการพัฒนาการฝึกสติเพื่อบำบัดความคิดและพฤติกรรม (Mindfulness-based cognitive therapy:  MBCT) โดย Zindel Segal, Mark Williams และ John Teasdale เพื่อป้องกันการกลับเป็นซ้ำของโรคซึมเศร้า

ปัจจุบันการบำบัดด้วยสติ (Mindfulness-Based Therapy: MBT) ถูกนำไปใช้ในโรงพยาบาลและคลินิกทั่วโลก รวมถึงในเวชศาสตร์ฟื้นฟู (Rehabilitation medicine), จิตเวชศาสตร์ (Psychiatry medicine), เวชศาสตร์ครอบครัว (Family medicine) , และเวชศาสตร์ป้องกัน (Preventive medicine)

3. กลไกทางชีววิทยาและจิตวิทยาของการฝึกสติ

3.1 กลไกทางสมอง (Neurobiological mechanisms)

งานวิจัยด้านการถ่ายภาพประสาท (Neuroimaging) พบว่าการฝึกสติสามารถเปลี่ยนแปลงโครงสร้างและการทำงานของสมอง เช่น เพิ่มความหนาของสมองส่วนหน้าผากด้านหน้า (Prefrontal cortex) และ สมองส่วนกลีบขมับ (Hippocampus) ซึ่งเกี่ยวข้องกับการควบคุมอารมณ์และความจำ และลดการทำงานของนิวเคลียสที่ฝังลึกในสมองส่วนกลีบขมับ (Amygdala) ซึ่งเกี่ยวข้องกับความกลัวและความเครียด

3.2 ระบบประสาทอัตโนมัติและฮอร์โมนความเครียด

การฝึกสติช่วยเพิ่มการทำงานของระบบ ที่ช่วยให้ร่างกายเข้าสู่โหมดผ่อนคลาย (Parasympathetic), ลดระดับฮอร์โมนความเครียด (Cortisol), และลดการอักเสบในร่างกาย ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการลดความเสี่ยงของโรคเรื้อรัง

3.3 กลไกทางจิตวิทยา

การฝึกสติช่วยเพิ่มความสามารถในการรับรู้ความคิดของตนเอง (Metacognition), ลดการคิดวนซ้ำ (Rumination), และเพิ่ม [= ความยืดหยุ่นทางจิตใจ  (Psychological Flexibility) ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญต่อสุขภาพจิต

4. รูปแบบของ Mindfulness-Based Therapy (MBT)

4.1 Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR)

MBSR เป็นโปรแกรม 8 สัปดาห์ ประกอบด้วยการฝึกสมาธิ, การสแกนร่างกาย (Body scan), และโยคะอย่างอ่อนโยน เหมาะสำหรับผู้ที่มีความเครียดและความเจ็บปวดเรื้อรัง

แหล่งข้อมูล – 

  1. Jon Kabat-Zinn. (1990). Full Catastrophe Living: Using the Wisdom of Your Body and Mind to Face Stress, Pain, and Illness. New York: Delacorte Press.
  2. Zindel V. Segal, Mark G. Williams, & John D. Teasdale. (2013). Mindfulness-Based Cognitive Therapy for Depression (2nd ed.). New York: Guilford Press.